Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны хуралдаанаар Засгийн газраас өргөн барьсан Засгийн газрын өрийн удирдлагын 2023–2025 оны стратегийн баримт бичгийн хэрэгжилтийн тайланг хэлэлцлээ. Тайланг хэлэлцэхэд УИХ-ын гишүүд уг баримт бичгийн хэрэгжилтэд Үндэсний аудитын газраас хийсэн аудиттай холбоотой тавьсан асуултад Монгол Улсын Ерөнхий аудитор С.Магнайсүрэн болон холбогдох албан тушаалтнууд хариулт өгч, оролцлоо.
Засгийн газрын өрийн нэрлэсэн үлдэгдлийн ДНБ-д эзлэх хувь 2022 онд 59.2 хувьтай байсан. Энэ үзүүлэлт 2024 оны жилийн эцэст 41.8 хувьтай болж буурсан байна. Мөн Засгийн газрын гадаад үнэт цаасны төлбөрүүдийг эдийн засаг, төсөвт дарамт учруулахгүйгээр дахин санхүүжүүлсэн, зээлжих зэрэглэл ахисан зэрэг ахиц, дэвшил гарсан. Гэхдээ хэд хэдэн эрсдэлтэй асуудлууд байгааг онцолж, анхаарч ажиллахыг Үндэсний аудитын газраас зөвлөлөө.
Үүнд:
1. Манай орны эдийн засаг уул уурхайн орлогоос өндөр хамааралтай байгаа нь тухайн бүтээгдэхүүний өсөлт бууралтаас шалтгаалж өрийн тогтвортой байдал алдагдах хүчин зүйл болж болзошгүй байна.
2. Төсвийн хүрээний мэдэгдэл, төсвийн төсөөллийн тухай хуульд жил бүр өөрчлөлт оруулж байгаа нь дунд хугацааны төсвийн төлөвлөлтийн ач холбогдол болон өрийн удирдлагын тогтолцооны үр нөлөөг бууруулах эрсдэлтэй байна.
3. Зээлжих зэрэглэл тогтоогч байгууллагууд тухайлбал, Фитч агентлаг цаашид гадаад өрийн дарамт нэмэгдэж, төлбөрийн чадвар муудах, хөрөнгө оруулалт буурч, эдийн засгийн өсөлт удаашрах, санхүүгийн сахилга бат алдагдаж, төсвийн алдагдал огцом нэмэгдэх зэрэг тохиолдолд зээлжих зэрэглэл буурахыг анхааруулсан байна.
4. Дэлхийн банкнаас улс орнуудыг орлогоор нь ангилсан ангиллаар Монгол Улс дунджаас дээгүүр орлогын ангилалд хамаарч байна. Улмаар Олон улсын банк, санхүүгийн байгууллагуудаас зээлдүүлэх зээлийн нөхцөл хөнгөлөлттэй нөхцөлөөс арилжааны нөхцөл рүү шилжиж байгаа нь гадаад зээллэгийн хүүгийн түвшин нэмэгдэх, хугацаа богиносох нөхцөлийг бүрдүүлж байгаа юм. Ингэснээр хүүгийн болон дахин санхүүжилтийн эрсдэл нэмэгдэхэд нөлөөлөх юм. Иймд шинээр боловсруулж, батлах 2026-2028 оны стратегийн баримт бичигт эдгээр нөхцөлийг харгалзаж үзэх нь зүйтэй байна.
5. Гадаад зээлийн гэрээ, хэлэлцээрийн хүрээнд авч ашиглаагүй зээлийн хэмжээнд тооцогдох хүүгийн шимтгэлд 2023 онд 12.1 тэрбум төгрөг төлсөн. Харин 2024 онд 39.4 тэрбум, нийт 51.5 тэрбум төгрөгийг тус тус төлсөн байна. Цаашид гадаад зээлээр хэрэгжүүлж байгаа төсөл, арга хэмжээний үр ашгийг нэмэгдүүлэх, гэрээгээр хүлээсэн хэмжээнд ашиглах, зээлийн гэрээ хэлэлцээр байгуулахаас өмнөх төслийн бэлтгэл ажлыг хангасан байх шаардлагатай байна.
6. Нийслэлээс гаргасан бондын богино хугацаатай, хүү өндөртэй арилжааны нөхцөлтэй санхүүжилтийг урт хугацаанд хэрэгжих дэд бүтцийн төсөл, арга хэмжээнд ашиглах нь эдийн засгийн үр ашиггүй байна.
7. Засгийн газрын өрийн багцад хийсэн зардал, эрсдэлийн шинжилгээнд нийслэлээс гаргасан гадаад, дотоод бондын нөлөөллийг оруулж тооцох нь зүйтэй. Улмаар цаашид төсвийн сахилга бат, өрийн тогтвортой байдлыг хангах үүднээс аймаг, нийслэлээс гаргах бондын дүнг эргэн төлөлт хийх орлогын бодит тооцсон хэмжээтэй уялдуулж, зээлжих дээд хэмжээг тогтоох байдлаар хязгаарлалт хийхэд анхаарч, холбогдох зохицуулалтыг хийх нь зүйтэй байна. Аудитын дүн, дүгнэлтэд үндэслэн Үндэсний аудитын газраас нийт 8 зөвлөмжийг холбогдох албан тушаалтанд өглөө
